REGAİP KANDİLİ’NDE NE OLDU? BİR GECENİN İÇİNE SIĞAN UMUT, DUA VE İNSANLIK HİKÂYESİ
Geçenlerde Regaip Kandili üzerine düşünürken aklıma bir soru takıldı: Yüzyıllardır insanların camilere gittiği, ellerini semaya açtığı, geçmişini sorguladığı ve sevdikleri için dua ettiği bu gecenin anlamı yalnızca ibadet etmekten mi ibaret? Yoksa Regaip Kandili, insanın kendi hayatına yeniden bakması, kırdığı kalpleri hatırlaması ve unuttuğu değerlerle tekrar buluşması için bir fırsat mı?
Bu soruyu düşünürken sizlerle paylaşmak istediğim bir hikâye kurguladım. Hikâyedeki kişiler hayal ürünü olsa da yaşadıkları duygular, karşılaştıkları sorunlar ve birbirlerine uzattıkları eller hepimizin hayatından izler taşıyor. Gelin, eski bir Anadolu kasabasında geçen bu hikâyeye birlikte kulak verelim.
1. BÖLÜM: KASABANIN ÜZERİNE ÇÖKEN KIŞ AKŞAMI
Anadolu'nun küçük bir kasabasında, kışın kendisini iyice hissettirdiği bir akşamdı. Evlerin bacalarından yükselen dumanlar gökyüzüne karışıyor, sokak lambalarının altında ince ince kar yağıyordu. Kasabanın en eski yapılarından biri olan Ulu Cami'nin avlusunda ise alışılmadık bir hareketlilik vardı. O akşam Regaip Kandili'ydi.
Kasabanın demircisi Mehmet Usta, dükkânını her zamankinden erken kapatmıştı. Elli yaşına yaklaşmış, hayatı boyunca sorunları konuşmaktan çok çözmeye alışmış bir adamdı. Bir şey bozulduğunda nasıl tamir edileceğini düşünür, bir anlaşmazlık çıktığında kimin ne yapması gerektiğini belirlerdi. Ona göre hayat, doğru plan yapıldığında üstesinden gelinebilecek sorunlarla doluydu.
Fakat son zamanlarda çözüm bulamadığı bir mesele vardı: Oğlu Yusuf'la arasındaki mesafe.
Yusuf üniversiteyi bitirmiş, kasabaya dönmüş ancak babasının yanında çalışmak istememişti. Dijital tasarım üzerine kendi işini kurmayı planlıyor, Mehmet Usta ise onun güvenilir bir meslek edinmesini istiyordu. İkisi de birbirlerinin iyiliğini düşündüğüne inanıyor ama bunu birbirlerine anlatmayı başaramıyordu.
Mehmet Usta, camiye giderken komşusu Ayşe Hanım'la karşılaştı. Ayşe, kasabanın sağlık ocağında çalışan, insanları dinlemeyi bilen bir kadındı. Eşini birkaç yıl önce kaybetmiş, hayatın insana bazen çözüm sunmadan da devam etmeyi öğrettiğini anlamıştı.
Ayşe Hanım elindeki ekmek torbasını düzelterek sordu:
- Mehmet Ağabey, bu akşam camiye mi gidiyorsun?
- Evet, Ayşe. Kandil gecesi. Biraz dua ederiz, belki kafamızdaki meseleler de hafifler.
Ayşe gülümsedi.
- Bazen meselelerimiz hafiflemez Mehmet Ağabey. Ama onları taşıma biçimimiz değişir.
Mehmet Usta bu sözü duyunca bir an durdu. Hayatı boyunca insanlara yol göstermişti fakat bir başkasının tek bir cümlesiyle kendi düşüncelerini sorgulamak ona yabancı geliyordu.
Sizce de bazen bir sorunun çözümünü ararken, önce o sorunun bizde neye dokunduğunu anlamamız gerekmiyor mu?
2. BÖLÜM: REGAİP KANDİLİ'NİN ANLAMI VE TARİHSEL ARKA PLANI
O akşam caminin avlusunda çocuklar koşuşturuyor, yaşlılar birbirleriyle selamlaşıyor, gençler kandil mesajlarını telefonlarından gönderiyordu. Bir köşede ise caminin imamı Hasan Hoca, birkaç gence Regaip Kandili'nin anlamını anlatıyordu.
Yusuf da arkadaşını beklerken konuşmaya kulak misafiri oldu.
Hasan Hoca şöyle diyordu:
- Regaip kelimesi, Arapça kökenli olup rağbet edilen, arzulanan, değer verilen şeylerle ilişkilidir. Müslümanların dinî geleneğinde Regaip Kandili, Recep ayının ilk cuma gecesi olarak anılır. Bu gece, özellikle dua, tövbe, ibadet ve manevi muhasebeyle özdeşleşmiştir.
Gençlerden biri hemen sordu:
- Hocam, peki Regaip Kandili'nde tarihsel olarak tam olarak ne olmuştur? Belirli bir olay mı yaşanmıştır?
Hasan Hoca'nın cevabı dikkat çekiciydi:
- Bu soruya cevap verirken dinî gelenekle tarihsel olarak kesin biçimde doğrulanabilen bilgileri birbirinden ayırmalıyız. Regaip Kandili'nin İslam toplumlarındaki yeri zamanla gelişmiş, özellikle sonraki yüzyıllarda dinî ve kültürel bir gelenek hâline gelmiştir. Bu geceyi Hz. Muhammed'in anne rahmine düştüğü gece olarak anlatan yaygın inanışlar vardır. Ancak bu iddiayı doğrulayan sahih ve kesin bir tarihsel bilgi bulunmamaktadır. Dolayısıyla Regaip Kandili'nde mutlaka belirli bir tarihsel olay yaşandığını söylemek doğru olmaz.
Yusuf, duyduklarını düşünürken babasının yanına geldiğini fark etmedi.
Mehmet Usta da konuşmayı dinlemişti. Oğluna dönerek:
- Demek ki bazı şeylerin anlamı, tek bir olayla açıklanamıyor, dedi.
Yusuf şaşırdı.
- Nasıl yani baba?
- İnsanlar bir geleneği yıllarca yaşatıyorsa bunun yalnızca geçmişte ne olduğuyla değil, bugün insanlara ne hissettirdiğiyle de ilgisi vardır. Ama geçmiş hakkında doğru bilmediğimiz şeyleri de kesinmiş gibi anlatmamalıyız.
Yusuf, babasının böyle bir cümle kurmasını beklemiyordu. Çünkü Mehmet Usta, genellikle bildiği şeylerden emin konuşurdu.
İşte o akşam hikâyemizin ilk önemli noktası ortaya çıktı: Regaip Kandili'nin anlamını araştırmak, yalnızca bir gecenin tarihini öğrenmek değil, inandığımız bilgilerin kaynağını da sorgulamak demekti.
Peki sizce bir geleneğin manevi değerini korumak için onun tarihini doğru öğrenmek de gerekli değil mi?
3. BÖLÜM: KANDİL GECESİNDE ORTAYA ÇIKAN SORUN
Akşam namazının ardından kasabada beklenmedik bir gelişme yaşandı. Birkaç gün önce etkili olan yağışlar nedeniyle eski mahalledeki su borularından biri patlamış, üç evin bodrumunu su basmıştı. Üstelik evlerden biri, tek başına yaşayan ve yürümekte zorlanan Emine Teyze'ye aitti.
Haberi alan Mehmet Usta hemen harekete geçti.
- Önce suyun ana vanasını kapatacağız. Sonra borunun nereden kırıldığını bulacağız. Birkaç kişiyi de evlerdeki eşyaları taşımaya göndermek lazım, dedi.
Sorunun teknik tarafını hızla değerlendirmişti. Kimin ne yapacağını belirledi, gerekli aletleri dükkânından getirmek için Yusuf'u çağırdı.
Yusuf babasının yanına geçti. Telefonundan kasabanın tesisatçısını aradı, konum gönderdi ve birkaç arkadaşından yardım istedi. İki saat içinde işin nasıl yürütüleceğini gösteren basit bir plan hazırladı.
Bu sırada Ayşe Hanım da boş durmuyordu. Emine Teyze'nin ilaçlarını, sıcak bir yerde dinlenip dinlenemeyeceğini ve geceyi nerede geçireceğini düşünüyordu. Mahalledeki kadınlarla konuşarak boş bir misafir odası ayarladı. Çocuklu aileler için battaniye ve sıcak çorba buldu.
Bir süre sonra Mehmet Usta, Ayşe'ye dönerek:
- Biz suyu kestik, borunun yerini de bulduk. Ama Emine Teyze'nin ilaçları nerede? dedi.
Ayşe başını salladı.
- Onları da aldım. Bir de gece burada yalnız kalmaması için komşularla nöbetleşe ilgilenmeye karar verdik.
Mehmet Usta gülümsedi.
- Ben suyun nereden geldiğini düşündüm. Sen suyun insanlara neler yaşattığını.
Ayşe Hanım hemen karşılık verdi:
- Sen olmasaydın evlerin suyu kesilmezdi. Ben olmasaydım da belki kimsenin aklına Emine Teyze'nin gece boyunca ne yapacağı gelmezdi. İkisi de gerekli.
Bu sahne, erkeklerin sorun çözme ve strateji geliştirme becerileriyle kadınların ilişkileri gözeten yaklaşımlarını karşı karşıya getirmekten çok, farklı katkıların nasıl birbirini tamamlayabileceğini gösteriyordu. Üstelik bu özellikler yalnızca cinsiyete bağlı değildi. Kasabadaki kadınlardan biri boru tamirinde ustalık gösterirken erkeklerden biri çocukları sakinleştirmek için onlarla oturuyordu.
İnsanları kalıplara sığdırmadan, sahip oldukları beceriler üzerinden değerlendirmek daha doğru değil miydi?
4. BÖLÜM: BİR KÂSE ÇORBANIN ANLATTIĞI ŞEY
Gece ilerledikçe mahalledeki telaş azalmaya başladı. Boru onarılmış, suyun yayılması engellenmişti. Fakat Emine Teyze'nin evi nemli ve soğuktu. Bu nedenle komşusu Fatma Hanım onu kendi evine götürmüştü.
Mutfakta büyük bir tencere çorba kaynıyordu. Fatma Hanım, komşularından getirdikleri yiyecekleri masaya dizerken Yusuf'un yüzündeki yorgunluğu fark etti.
- Evladım, sen de bir şeyler ye. Saatlerdir ayaktasın.
Yusuf önce reddetmek istedi. Yapılacak başka işler olduğunu düşünüyordu. Fakat Fatma Hanım'ın ısrarı üzerine oturdu.
Emine Teyze, elindeki kâseyi iki eliyle tutarak konuştu:
- İnsan yaşlanınca bazı şeyleri daha iyi anlıyor. Eskiden bir komşunun kapısını çalmak için büyük bir sebep aramazdık. Şimdi herkesin telefonu var ama birbirimize uğramaya vakit bulamıyoruz.
Bu sözler Yusuf'un aklına takıldı. Kasabada geçirdiği son aylarda çoğu arkadaşıyla yalnızca mesajlaşmıştı. Babasıyla konuşmaları bile çoğu zaman kısa tartışmalardan ibaretti.
- Teyze, sizce insanlar eskiden daha mı iyiydi? diye sordu.
Emine Teyze gülümsedi.
- Hayır evladım. Eskiden de bencillik vardı, kırgınlık vardı. İnsanlar da hata yapardı. Ama birbirimize ihtiyaç duyduğumuzu daha sık hatırlardık. Şimdi imkânlarımız arttı, bazen birbirimize ayırdığımız zaman azaldı.
Mehmet Usta da mutfağa girmişti. Oğlunun bu konuşmayı dikkatle dinlediğini görünce yanına oturdu.
- Yusuf, senin kendi işini kurmak istemene karşı olduğumu sanıyorsun, değil mi?
- Bazen öyle hissediyorum baba.
- Ben senin başarısız olmandan korkuyorum. Benim gibi yıllarca emek verip sonunda elinde hiçbir şey kalmasından değil, verdiğin emeğin karşılığını alamamandan korkuyorum. Ama bu korkumu sana destek olmak yerine sürekli ne yapman gerektiğini söyleyerek anlatmışım.
Yusuf başını eğdi.
- Ben de senin tecrübelerini küçümsediğimi fark etmemişim. Kendi yolumu çizmek isterken senin neden böyle düşündüğünü sormadım.
İkisinin de söyleyecek daha çok sözü vardı. Fakat ilk kez birbirlerini susturmadan dinliyorlardı.
Regaip Kandili'nin manevi atmosferi, onlar için yalnızca dua edilen bir gece olmaktan çıkmıştı. Bu gece, uzun zamandır ertelenen bir konuşmanın kapısını aralamıştı.
Belki de insanın kendisine sorması gereken soru şudur: Haklı çıkmak mı istiyoruz, yoksa sevdiğimiz insanla aramızdaki bağı korumak mı?
5. BÖLÜM: DUA ETMEK VE SORUMLULUK ALMAK
Geçenlerde Regaip Kandili üzerine düşünürken aklıma bir soru takıldı: Yüzyıllardır insanların camilere gittiği, ellerini semaya açtığı, geçmişini sorguladığı ve sevdikleri için dua ettiği bu gecenin anlamı yalnızca ibadet etmekten mi ibaret? Yoksa Regaip Kandili, insanın kendi hayatına yeniden bakması, kırdığı kalpleri hatırlaması ve unuttuğu değerlerle tekrar buluşması için bir fırsat mı?
Bu soruyu düşünürken sizlerle paylaşmak istediğim bir hikâye kurguladım. Hikâyedeki kişiler hayal ürünü olsa da yaşadıkları duygular, karşılaştıkları sorunlar ve birbirlerine uzattıkları eller hepimizin hayatından izler taşıyor. Gelin, eski bir Anadolu kasabasında geçen bu hikâyeye birlikte kulak verelim.
1. BÖLÜM: KASABANIN ÜZERİNE ÇÖKEN KIŞ AKŞAMI
Anadolu'nun küçük bir kasabasında, kışın kendisini iyice hissettirdiği bir akşamdı. Evlerin bacalarından yükselen dumanlar gökyüzüne karışıyor, sokak lambalarının altında ince ince kar yağıyordu. Kasabanın en eski yapılarından biri olan Ulu Cami'nin avlusunda ise alışılmadık bir hareketlilik vardı. O akşam Regaip Kandili'ydi.
Kasabanın demircisi Mehmet Usta, dükkânını her zamankinden erken kapatmıştı. Elli yaşına yaklaşmış, hayatı boyunca sorunları konuşmaktan çok çözmeye alışmış bir adamdı. Bir şey bozulduğunda nasıl tamir edileceğini düşünür, bir anlaşmazlık çıktığında kimin ne yapması gerektiğini belirlerdi. Ona göre hayat, doğru plan yapıldığında üstesinden gelinebilecek sorunlarla doluydu.
Fakat son zamanlarda çözüm bulamadığı bir mesele vardı: Oğlu Yusuf'la arasındaki mesafe.
Yusuf üniversiteyi bitirmiş, kasabaya dönmüş ancak babasının yanında çalışmak istememişti. Dijital tasarım üzerine kendi işini kurmayı planlıyor, Mehmet Usta ise onun güvenilir bir meslek edinmesini istiyordu. İkisi de birbirlerinin iyiliğini düşündüğüne inanıyor ama bunu birbirlerine anlatmayı başaramıyordu.
Mehmet Usta, camiye giderken komşusu Ayşe Hanım'la karşılaştı. Ayşe, kasabanın sağlık ocağında çalışan, insanları dinlemeyi bilen bir kadındı. Eşini birkaç yıl önce kaybetmiş, hayatın insana bazen çözüm sunmadan da devam etmeyi öğrettiğini anlamıştı.
Ayşe Hanım elindeki ekmek torbasını düzelterek sordu:
- Mehmet Ağabey, bu akşam camiye mi gidiyorsun?
- Evet, Ayşe. Kandil gecesi. Biraz dua ederiz, belki kafamızdaki meseleler de hafifler.
Ayşe gülümsedi.
- Bazen meselelerimiz hafiflemez Mehmet Ağabey. Ama onları taşıma biçimimiz değişir.
Mehmet Usta bu sözü duyunca bir an durdu. Hayatı boyunca insanlara yol göstermişti fakat bir başkasının tek bir cümlesiyle kendi düşüncelerini sorgulamak ona yabancı geliyordu.
Sizce de bazen bir sorunun çözümünü ararken, önce o sorunun bizde neye dokunduğunu anlamamız gerekmiyor mu?
2. BÖLÜM: REGAİP KANDİLİ'NİN ANLAMI VE TARİHSEL ARKA PLANI
O akşam caminin avlusunda çocuklar koşuşturuyor, yaşlılar birbirleriyle selamlaşıyor, gençler kandil mesajlarını telefonlarından gönderiyordu. Bir köşede ise caminin imamı Hasan Hoca, birkaç gence Regaip Kandili'nin anlamını anlatıyordu.
Yusuf da arkadaşını beklerken konuşmaya kulak misafiri oldu.
Hasan Hoca şöyle diyordu:
- Regaip kelimesi, Arapça kökenli olup rağbet edilen, arzulanan, değer verilen şeylerle ilişkilidir. Müslümanların dinî geleneğinde Regaip Kandili, Recep ayının ilk cuma gecesi olarak anılır. Bu gece, özellikle dua, tövbe, ibadet ve manevi muhasebeyle özdeşleşmiştir.
Gençlerden biri hemen sordu:
- Hocam, peki Regaip Kandili'nde tarihsel olarak tam olarak ne olmuştur? Belirli bir olay mı yaşanmıştır?
Hasan Hoca'nın cevabı dikkat çekiciydi:
- Bu soruya cevap verirken dinî gelenekle tarihsel olarak kesin biçimde doğrulanabilen bilgileri birbirinden ayırmalıyız. Regaip Kandili'nin İslam toplumlarındaki yeri zamanla gelişmiş, özellikle sonraki yüzyıllarda dinî ve kültürel bir gelenek hâline gelmiştir. Bu geceyi Hz. Muhammed'in anne rahmine düştüğü gece olarak anlatan yaygın inanışlar vardır. Ancak bu iddiayı doğrulayan sahih ve kesin bir tarihsel bilgi bulunmamaktadır. Dolayısıyla Regaip Kandili'nde mutlaka belirli bir tarihsel olay yaşandığını söylemek doğru olmaz.
Yusuf, duyduklarını düşünürken babasının yanına geldiğini fark etmedi.
Mehmet Usta da konuşmayı dinlemişti. Oğluna dönerek:
- Demek ki bazı şeylerin anlamı, tek bir olayla açıklanamıyor, dedi.
Yusuf şaşırdı.
- Nasıl yani baba?
- İnsanlar bir geleneği yıllarca yaşatıyorsa bunun yalnızca geçmişte ne olduğuyla değil, bugün insanlara ne hissettirdiğiyle de ilgisi vardır. Ama geçmiş hakkında doğru bilmediğimiz şeyleri de kesinmiş gibi anlatmamalıyız.
Yusuf, babasının böyle bir cümle kurmasını beklemiyordu. Çünkü Mehmet Usta, genellikle bildiği şeylerden emin konuşurdu.
İşte o akşam hikâyemizin ilk önemli noktası ortaya çıktı: Regaip Kandili'nin anlamını araştırmak, yalnızca bir gecenin tarihini öğrenmek değil, inandığımız bilgilerin kaynağını da sorgulamak demekti.
Peki sizce bir geleneğin manevi değerini korumak için onun tarihini doğru öğrenmek de gerekli değil mi?
3. BÖLÜM: KANDİL GECESİNDE ORTAYA ÇIKAN SORUN
Akşam namazının ardından kasabada beklenmedik bir gelişme yaşandı. Birkaç gün önce etkili olan yağışlar nedeniyle eski mahalledeki su borularından biri patlamış, üç evin bodrumunu su basmıştı. Üstelik evlerden biri, tek başına yaşayan ve yürümekte zorlanan Emine Teyze'ye aitti.
Haberi alan Mehmet Usta hemen harekete geçti.
- Önce suyun ana vanasını kapatacağız. Sonra borunun nereden kırıldığını bulacağız. Birkaç kişiyi de evlerdeki eşyaları taşımaya göndermek lazım, dedi.
Sorunun teknik tarafını hızla değerlendirmişti. Kimin ne yapacağını belirledi, gerekli aletleri dükkânından getirmek için Yusuf'u çağırdı.
Yusuf babasının yanına geçti. Telefonundan kasabanın tesisatçısını aradı, konum gönderdi ve birkaç arkadaşından yardım istedi. İki saat içinde işin nasıl yürütüleceğini gösteren basit bir plan hazırladı.
Bu sırada Ayşe Hanım da boş durmuyordu. Emine Teyze'nin ilaçlarını, sıcak bir yerde dinlenip dinlenemeyeceğini ve geceyi nerede geçireceğini düşünüyordu. Mahalledeki kadınlarla konuşarak boş bir misafir odası ayarladı. Çocuklu aileler için battaniye ve sıcak çorba buldu.
Bir süre sonra Mehmet Usta, Ayşe'ye dönerek:
- Biz suyu kestik, borunun yerini de bulduk. Ama Emine Teyze'nin ilaçları nerede? dedi.
Ayşe başını salladı.
- Onları da aldım. Bir de gece burada yalnız kalmaması için komşularla nöbetleşe ilgilenmeye karar verdik.
Mehmet Usta gülümsedi.
- Ben suyun nereden geldiğini düşündüm. Sen suyun insanlara neler yaşattığını.
Ayşe Hanım hemen karşılık verdi:
- Sen olmasaydın evlerin suyu kesilmezdi. Ben olmasaydım da belki kimsenin aklına Emine Teyze'nin gece boyunca ne yapacağı gelmezdi. İkisi de gerekli.
Bu sahne, erkeklerin sorun çözme ve strateji geliştirme becerileriyle kadınların ilişkileri gözeten yaklaşımlarını karşı karşıya getirmekten çok, farklı katkıların nasıl birbirini tamamlayabileceğini gösteriyordu. Üstelik bu özellikler yalnızca cinsiyete bağlı değildi. Kasabadaki kadınlardan biri boru tamirinde ustalık gösterirken erkeklerden biri çocukları sakinleştirmek için onlarla oturuyordu.
İnsanları kalıplara sığdırmadan, sahip oldukları beceriler üzerinden değerlendirmek daha doğru değil miydi?
4. BÖLÜM: BİR KÂSE ÇORBANIN ANLATTIĞI ŞEY
Gece ilerledikçe mahalledeki telaş azalmaya başladı. Boru onarılmış, suyun yayılması engellenmişti. Fakat Emine Teyze'nin evi nemli ve soğuktu. Bu nedenle komşusu Fatma Hanım onu kendi evine götürmüştü.
Mutfakta büyük bir tencere çorba kaynıyordu. Fatma Hanım, komşularından getirdikleri yiyecekleri masaya dizerken Yusuf'un yüzündeki yorgunluğu fark etti.
- Evladım, sen de bir şeyler ye. Saatlerdir ayaktasın.
Yusuf önce reddetmek istedi. Yapılacak başka işler olduğunu düşünüyordu. Fakat Fatma Hanım'ın ısrarı üzerine oturdu.
Emine Teyze, elindeki kâseyi iki eliyle tutarak konuştu:
- İnsan yaşlanınca bazı şeyleri daha iyi anlıyor. Eskiden bir komşunun kapısını çalmak için büyük bir sebep aramazdık. Şimdi herkesin telefonu var ama birbirimize uğramaya vakit bulamıyoruz.
Bu sözler Yusuf'un aklına takıldı. Kasabada geçirdiği son aylarda çoğu arkadaşıyla yalnızca mesajlaşmıştı. Babasıyla konuşmaları bile çoğu zaman kısa tartışmalardan ibaretti.
- Teyze, sizce insanlar eskiden daha mı iyiydi? diye sordu.
Emine Teyze gülümsedi.
- Hayır evladım. Eskiden de bencillik vardı, kırgınlık vardı. İnsanlar da hata yapardı. Ama birbirimize ihtiyaç duyduğumuzu daha sık hatırlardık. Şimdi imkânlarımız arttı, bazen birbirimize ayırdığımız zaman azaldı.
Mehmet Usta da mutfağa girmişti. Oğlunun bu konuşmayı dikkatle dinlediğini görünce yanına oturdu.
- Yusuf, senin kendi işini kurmak istemene karşı olduğumu sanıyorsun, değil mi?
- Bazen öyle hissediyorum baba.
- Ben senin başarısız olmandan korkuyorum. Benim gibi yıllarca emek verip sonunda elinde hiçbir şey kalmasından değil, verdiğin emeğin karşılığını alamamandan korkuyorum. Ama bu korkumu sana destek olmak yerine sürekli ne yapman gerektiğini söyleyerek anlatmışım.
Yusuf başını eğdi.
- Ben de senin tecrübelerini küçümsediğimi fark etmemişim. Kendi yolumu çizmek isterken senin neden böyle düşündüğünü sormadım.
İkisinin de söyleyecek daha çok sözü vardı. Fakat ilk kez birbirlerini susturmadan dinliyorlardı.
Regaip Kandili'nin manevi atmosferi, onlar için yalnızca dua edilen bir gece olmaktan çıkmıştı. Bu gece, uzun zamandır ertelenen bir konuşmanın kapısını aralamıştı.
Belki de insanın kendisine sorması gereken soru şudur: Haklı çıkmak mı istiyoruz, yoksa sevdiğimiz insanla aramızdaki bağı korumak mı?
5. BÖLÜM: DUA ETMEK VE SORUMLULUK ALMAK